Juridisch kader

Buitencontractuele aansprakelijkheid

Buitencontractuele aansprakelijkheid wordt in België geregeld door het Burgerlijk Wetboek (BW) Boek 6, in voege gegaan op 1 januari 2025 (voorheen BW-artikel 1382 t.e.m 1386).

• Art. 6.5 stelt als beginsel: Eenieder is aansprakelijk voor de schade die hij door zijn fout aan een ander veroorzaakt. M.a.w. de eigenaar/beheerder van het terrein waar zich nesten van processierupsen bevinden, kan aansprakelijk gesteld worden voor de ontstane schade als kan aangetoond worden dat hij een fout gemaakt heeft;
• Art 6.6 vermeldt dat een fout bestaat uit ‘de schending van een wettelijke regel die een bepaald gedrag oplegt of verbiedt, of van de algemene zorgvuldigheidsnorm die geldt in het maatschappelijk verkeer’;
• De algemene zorgvuldigheidsnorm vereist van eenieder een gedrag dat overeenkomt met dat van een ‘voorzichtig en redelijk persoon’ in dezelfde omstandigheden geplaatst; d.w.z. iemand die zich gedraagt als een verantwoordelijk persoon die alles doet wat nodig is om voorzienbare schade te voorkomen (ook wel ‘Goede huisvader’).
• Art. 6.6 bepaalt dat bij de toepassing van deze norm onder andere rekening kan worden gehouden met:
  • De redelijkerwijze voorzienbare gevolgen van het gedrag of de afwezigheid ervan (bv. Het niet verwijderen van nesten aan de rand van een pad of weg, op plaatsen waar veel mensen samenkomen, …)
  • De evenredigheid van het risico dat de schade zich voordoet, haar aard en omvang, ten opzichte van de inspanningen en maatregelen die nodig zijn om haar te vermijden (bv. nesten ter plaatse laten waar ze redelijkerwijs weinig of geen schade kunnen aanrichten)
  • De stand van techniek en van de wetenschappelijke kennis
  • De eisen van goed vakmanschap en goede beroepspraktijken
  • De beginselen van goed bestuur en goede organisatie
• Art. 6.14 en 6.15 zeggen dat ook aanstellers en rechtspersonen aansprakelijk kunnen gesteld worden voor fouten begaan door hun uitvoeringsagenten (personeelsleden, bestuurders en aangestelde derden) tijdens het uitvoeren van hun functie
• Art. 6.20 bepaalt verder dat er een verband (noodzakelijke voorwaarde) moet zijn tussen de oorzaak en de schade, ook al zijn er mogelijk nog andere oorzaken in het spel

De conclusie is dat voor wat betreft gezondheidsklachten ten gevolge van de aanwezigheid van de eikenprocessierups:

• De eigenaar van een grond waarop zich processierupsen bevinden, aansprakelijk kan gesteld worden voor schade die inwoners en passanten oplopen, ook al zijn er in de buurt nog andere nesten aanwezig;
• De terreinbeheerders die werken met eikenprocessierupsen én hun opdrachtgevers, en in geval van gemeentemedewerkers het bestuur, kunnen aansprakelijk gesteld worden voor schade die inwoners en passanten oplopen ten gevolge van die beheerwerken, ook al zijn er maatregelen getroffen om de overlast te beperken;

Om deze aansprakelijkheid zoveel mogelijk te vermijden, is het dus belangrijk zowel als eigenaar (van gemeentelijke terreinen en openbare wegenis) als beheerder/opdrachtgever de nodige maatregelen te nemen om de schade te vermijden, in overeenstemming met de regels van de algemene zorgvuldigheidsnorm hierboven.

Daarbij kunnen enkele vuistregels worden overgenomen uit de Nederlandse ‘Leidraad Beheersing Eikenprocessierups’:

• Als de mate van ernst van de schade groter kan zijn, zoals bij letselschade, dan moet een hogere mate van zorg worden betracht – bijvoorbeeld nabij scholen en zorginstellingen.
• Als de kans op schade groter is, geldt eveneens een hogere mate van zorg, zoals bij evenementen.
• Als de gedragingen gevaarlijker zijn, bijv. een klimwedstrijd in een boom.
• Naarmate preventieve voorzorgmaatregelen in verhouding tot de kans op en ernst van de schade eenvoudig te organiseren zijn, zoals het ophangen van waarschuwingsborden
• De kans op schadeclaims is hoger wanneer er sprake is van een “uitnodiging”. Voorbeelden van uitnodiging zijn speelplaatsen, schoolpleinen, zitbankjes en picknicktafels, speel- en ligweides en zwemgelegenheden. Hier geldt een hogere mate van zorg.