Gezondheidsrisico’s
De gezondheidsproblemen die optreden als gevolg van contact met de brandharen van de rups zijn een belangrijk punt van aandacht in gebieden met processierupsen.
In dit hoofdstuk leer je wat de oorzaken en mogelijke gevolgen van gezondheidsklachten zijn, hoe je deze kan vermijden en wat je moet doen als ze toch voorkomen.
Deze informatie is deels overgenomen uit de Nederlandse ‘Leidraad Beheersing Eikenprocessierups’.
Oorzaken
Het venijn van de eikenprocessierups schuilt in de vele microscopisch kleine brandharen van de rups. Deze verschijnen vanaf het derde larvestadium (vanaf mei) en vormen een actief verdedigingsmechanisme. Verwar deze niet met de duidelijk zichtbare lange haren, die volkomen onschadelijk zijn.
De brandharen zijn ongeveer 0,1 – 0,3 millimeter lang, met een diameter van 0,015 tot 0,02 millimeter, en hebben een karakteristieke pijlvorm met weerhaakjes. Door hun bijzondere vorm dringen zij gemakkelijk de oppervlakkige lagen van huid, ogen en bovenste luchtwegen binnen. Naast mechanische letsels door het contact, scheiden de haren een lichaamsvreemd eiwit (thaumetopoeïne) af, dat in het lichaam o.a. histamine vrijmaakt. Thaumetopoeïne kan zowel een pseudoallergische als direct allergische reactie uitlokken.
De brandharen vertonen zich al vanaf het derde rupsenstadium, maar de concentratie is het hoogst in de laatste stadia – meestal de laatste twee weken van juni en de eerste twee weken van juli. Ze blijven ook na het verpoppen of het afsterven van de rupsen gevaarlijk, zelfs tot meerdere jaren later.
Contact met de brandharen gebeurt vooral door inademing of via huidcontact met rondvliegende haren, en in mindere mate via direct contact met de rupsen zelf.
Soorten klachten
Bij mensen zijn huidklachten de meest voorkomende gezondheidsklacht. Na contact met de brandharen kunnen zich binnen acht uur lokale symptomen voordoen. Die zijn het gevolg van een ontstekingsreactie en heftige irritatie.
Er ontstaat een pijnlijke, rode huiduitslag met hevige jeuk. Het beeld van de huidirritatie kan sterk variëren: van bultjes en pukkels tot met vocht gevulde blaasjes die kunnen ontsteken. Door zweet, krabben en/of wrijven kunnen de haren zich gemakkelijk verspreiden naar bedekte delen van de huid. Langdurig contact met de huid kan ook optreden als er haartjes in de kleding zitten.
In een beperkt aantal gevallen treden huidklachten op in combinatie met klachten aan de ogen (2-3%) en/of de luchtwegen (1-2%). Soms komen ook klachten voor die typisch zijn voor een allergische reactie, zoals koorts, algehele malaise, duizeligheid en braken.
Belgische en Nederlandse huisartsen classificeren de klachten van patiënten volgens de ‘International Classification of Primary Care’ (ICPC-2) van de Wereldgezondheidsorganisatie (WGO). Er is echter geen unieke code specifiek voor klachten als gevolg van contact met processierupsen. Meestal vallen de symptomen als gevolg van contact in een of meer van de volgende categorieën:
| ICPC Code | ICPC Titel |
|---|---|
| S01 | Pijn/gevoeligheid huid |
| S02 | Pruritus/jeuk |
| S06 | Lokale roodheid/erytheem huid |
| S29 | Andere symptomen/klachten huid/subcutis |
| S98 | Urticaria |
| A88 | Schadelijk gevolg fysische factor |
| F73 | Andere infectie/ontsteking oog |
| R97 | Hooikoorts/allergische rhinitis |
Bij dieren komen vooral mondklachten voor. Honden en katten kunnen door de haren rollen en honden happen soms in de nesten, met ernstig mondletsel zoals zwelling van het slijmvlies en roodheid tot gevolg. Ook de ogen kunnen ontsteken. Mondklachten kunnen ook optreden bij koeien, schapen en paarden door besmet gras of hooi te eten. Paarden kunnen daardoor diarree of kolieken krijgen.
Preventie
De eikenprocessierups zal in onze streken aanwezig blijven. De beste vorm van bescherming is dan ook rekening te houden met haar aanwezigheid. In het volgende overzicht vind je een aantal tips om risicoplaatsen te vermijden, je gedrag aan te passen als je daar toch terechtkomt en hoe je kledij aan te passen. Voor professionelen verwijzen we naar hoofdstuk 8.2 ‘Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM)’
| Factor | Wat te doen bij hoge plaagdruk |
|---|---|
| Risicoplaatsen |
|
| Gedrag op risicoplaatsen |
|
| Kleding |
|
| Professionelen |
|
| Dieren |
|
Behandeling
Over het algemeen verdwijnen de klachten vanzelf binnen enkele dagen tot twee weken. Mocht dat niet zo zijn, of zijn de klachten ernstiger:
| Klacht | Behandeling |
|---|---|
| Huidklachten |
|
| Oogklachten |
|
| Kortademigheid, benauwdheid |
|
| Hartklachten, dalende bloeddruk |
|
| (Mond)klachten bij dieren |
|