Belgische leidraad beheersing eikenprocessierups
Snelstartgids
De snelstartgids zet je snel op weg met basisinfo over de rups, een analyse van z’n mogelijke impact en een gepaste aanpak. Daarna leer je meer over de planmatige organisatie op lange termijn, wetgeving en bescherming. De volledige info vind je steeds verder in de leidraad.
Wat is de eikenprocessierups?
De eikenprocessierups is een inheemse nachtvlindersoort die als rups vooral op de (zomer)eik leeft. Deze plaagsoort verschijnt om de zoveel jaar in hoge aantallen. Ontdek hier meer over de biologie, de herkenning van de rups in al zijn stadia, zijn leefomgeving en natuurlijke vijanden.
Hoe komt het dat de rups zoveel overlast bezorgt?
De eikenprocessierups veroorzaakt overlast door zijn microscopische brandharen. Deze komen voor vanaf het derde rupsenstadium en kunnen verschillende gezondheidsklachten veroorzaken. Huidklachten komen het meeste voor.
Meer weten over soorten klachten, preventie en behandeling? Ontdek hier meer.
Wat kan je eraan doen?
- Heb je in je eigen tuin een nest van eikenprocessierupsen gevonden en wil je weten wat je er aan kan doen? Je gemeentelijke website kan je daar mogelijk een antwoord op geven. Zoniet, consulteer dan de website van de provincie Antwerpen.
- Ben je tijdens een wandeling of uitstap eikenprocessierupsen tegengekomen en heb je last van uitslag, jeuk, bultjes of erger? Lees dan hier verder wat je kan doen om de pijn te verzachten.
- Wil je als lokaal bestuur voorbereid zijn op een volgende rupsenplaag? Lees dan vooral verder wat besturen kunnen doen bij het vermijden van overlast door de eikenprocessierups.
Wanneer moet je er iets aan doen?
Sommige jaren zijn eikenprocessierupsen zeldzaam en veroorzaken ze geen overlast. In die gevallen kunnen en moeten we leren om met elkaar samen te leven. Maar in piekjaren – wanneer er overal veel rupsen zijn – is het aan te raden om actie te ondernemen in gebieden met 1) veel inwoners of dieren en 2) veel zomereiken.
Hoe kan je bepalen waar en wanneer actie nodig is?
Voor elke wijk of laan in je gemeente, bepaal je met behulp van de volgende tabel hoe intensief de aanwezigheid is van mensen en/of dieren:
Voor elk van deze locaties bepaal je de plaaggevoeligheid aan de hand van het aandeel zomereiken in het boombestand:
De combinatie van de intensiteit van menselijke aanwezigheid en de plaaggevoeligheid van de omgeving geeft als resultaat de impact op een bepaalde locatie en dus ook de prioriteit om de eikenprocessierups er te beheersen.
Volg de nieuwsbrieven van de provinciale of hogere overheid of monitor zelf de plaagdruk, met verschillende graden van moeilijkheid en nauwkeurigheid. Daarover vind je meer op deze pagina.
Wat kan je verhelpen aan de overlast van de rups?
Nu je bepaald hebt of de rups een hoge, matige of lage impact heeft in een gebied, vind je in volgend schema en op deze pagina welke acties je bij voorkeur onderneemt.
Korte termijn – directe maatregelen
Zorg voor de veiligheid van je inwoners door duidelijke communicatie en, indien nodig, het afsluiten van bepaalde locaties en/of het aanpakken van de overlast.
Rupsen en nesten kunnen op twee manieren direct worden aangepakt:
Beide opties hebben hun voor- en nadelen, maar biociden hebben een impact op de biodiversiteit die veel verder gaat dan het doden van een plaagsoort, en mogen daarom alleen worden gebruikt waar en wanneer alle impact vermeden moet worden. Er zijn ook belangrijke wettelijke beperkingen op het gebruik van deze producten – lees daarover meer hier.
Meer weten over de mogelijke directe maatregelen? Alles daarover op deze pagina.
Lange termijn – indirecte maatregelen
Op lange termijn kan je proberen het natuurlijke evenwicht te herstellen door de natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups aan te trekken (zoals de koolmees), of door de omgeving minder geschikt te maken voor de soort (door bijvoorbeeld klimop op de te eik laten groeien).
Meer weten over de mogelijke indirecte maatregelen? Alles daarover op deze pagina.
Met een beheerplan zet je jaarrond de juiste stappen om zowel op korte als lange termijn de overlast in te perken en te monitoren hoe de acties van je beheer hun vruchten afwerpen. Bekijk op deze pagina hoe je zelf een beheerplan kunt opstellen, evalueren en onderhouden.
De meest intensieve periode bij het beheer van eikenprocessierupsen loopt van april tot en met juli, maar het werkjaar start al in juni van het jaar daarvoor en eindigt met de evaluatie van het beheerplan in december. Op deze pagina vind je hierover alles terug.
Deze pagina van de leidraad bespreekt de interne en externe communicatie, de planning en de in te zetten kanalen. Je ontdekt er ook hoe je best een systeem opzet waarmee burgers meldingen kunnen maken van nesten.
Een nauwkeurige voorspelling van de plaagdruk voor het volgende seizoen kan enorm helpen bij het plannen van je activiteiten. Zie op deze pagina waar je daarvoor terechtkan, en hoe je je eigen monitoringactiviteiten kunt opzetten om nog betere voorspellingen te doen.
Hoe beschermen je medewerkers zich het best?
Veiligheid voorop. Leer welke beschermende uitrusting medewerkers moeten aantrekken en volgens welke procedure zij dit best aanpakken. Zo zijn ze optimaal beschermd tegen de brandharen en giftige producten. Ook informatie over het beschermen van omstaanders vind je op deze pagina terug.
Wat zegt de wetgeving?
Als eigenaar van een terrein waarop zich processierupsen bevinden, kan je aansprakelijk gesteld worden voor de schade die omwonenden of passanten oplopen. Ook terreinbeheerders en opdrachtgevers van beheerwerken lopen dat risico. Ook bij het gebruik van bestrijdingsmiddelen komt heel wat regelgeving kijken.
Wie kan je daarbij helpen?
Als gemeente sta je niet alleen in deze taak. Lees hier hoe de gewesten en de provincies je hierbij kunnen helpen.