LIFE-project Eikenprocessierups
Uitzetten van de kever ‘grote poppenrover’
De eikenprocessierups bestrijden door het kweken en uitzetten van de kever ‘grote poppenrover’.
De grote poppenrover
De grote poppenrover is een in Europa inheemse loopkever. De soort is momenteel zeer sterk bedreigd in België en is in Nederland sinds enkele decennia uitgestorven. Omdat de kever verschillende, vooral harige, rupsen op het menu heeft staan die door andere dieren gemeden worden, is de grote poppenrover een welkome soort in gebieden waar bepaalde vlinders zich explosief vermenigvuldigen.
Een keverpaar consumeert zo’n 200 rupsen per seizoen. Een larve eet tot 40 rupsen en 13 poppen per seizoen. De kever wordt daarom ingezet als een biologisch bestrijdingsmiddel door exemplaren te introduceren in gebieden waar ze oorspronkelijk niet voorkomen (o.a. USA en Canada). Ook wordt de kever uitgezet in gebieden waar de soort al wel voorkomt maar de aantallen te klein zijn om een rupsenplaag het hoofd te bieden.
Dit laatste wilden we nu op kleine schaal in België uitproberen en bij succes eventueel uitbreiden naar Nederland. Op termijn willen we hiervoor graag samenwerken met bestrijdingsfirma’s.
Calosoma sycophanta (CS) expertgroep
Om het kweken en uitzetten van de grote poppenrover, in eerste instantie in België, goed te kunnen begeleiden en opvolgen, werd er een CS expertgroep opgericht met specialisten en entomologen van Belgische en buitenlandse onderzoeksinstellingen. Zij kwamen regelmatig samen volgden het project op vanaf het kweken tot het uitzetten van de soort.
Habitatmodel grote poppenrover
Als je een soort wil uitzetten of herintroduceren, doe je dit best op plaatsen waar de leefomgeving (habitat) geschikt is voor die soort. Daarom werd eerst een habitatmodel ontwikkelt, dat helpt om geschikte plaatsen om de grote poppenrover uit te zetten te selecteren. Het habitatmodel is een GIS-oefening, die gebruik maakt van de meest recente habitatkaart van Vlaanderen. Op basis van de habitatvereisten die we kennen van keverpopulaties uit onze buurlanden (Duitsland, Frankrijk), heeft het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) een habitatmodel voor de grote poppenrover opgemaakt, dat ook op het terrein geverifieerd kan worden. Dit model kan dan gebruikt worden om de meest beloftevolle plaatsen voor herintroductie te selecteren.
Kweken grote poppenrover
Verschillende instellingen in Turkije hebben expertise in het kweken van de grote poppenrover. Daar gebruikt men deze kever bij de biologisch bestrijding van de dennenprocessierups; een rups nauw verwant aan de eikenprocessierups. Projectpartners uit Limburg, Antwerpen en het INBO trokken een weekje naar Turkije om zich daar te bekwamen in het kweken van de grote poppenrover en starten daarna kweekcentra in Limburg en in de Thomas More-hogeschool in Geel. Het doel was om ten minste 10 000 kevers op te kweken, waarvan er ongeveer 6000 gebruikt zouden worden voor veldexperimenten.
Uitzetten grote poppenrover
Uiteindelijk wilden op 2 locaties in de provincie Antwerpen en 2 locaties in provincie Limburg, geselecteerd op basis van het habitatmodel, de grote poppenrover introduceren, in het laatste larvale stadium of als pop. Dit uiteraard in de buurt van door einkenprocessierups geïnfecteerde eikenbomen. Na enkele weken zouden de kevers moeten uitkomen en hopelijk de harige processierupsen opeten. Hierbij wilden we nauwkeurig in de gaten gehouden wanneer de kevers precies uit de grond kruipen en in de bomen klimmen.
Tracking grote poppenrover in het veld
Per locatie, wilden we 10 kevers voorzien van een lichtgewicht zender (0.2 g) en hen met enkele weken tussentijd uitzetten in hun geschikte biotoop. We wilden dit doen om het reilen en zeilen van de kevers te kunnen volgen en meer over hun geprefereerde habitat te weten te komen. Ook planden we lichtvallen te gebruiken om kevers te vangen en hun populatie te monitoren. Voor de zendering werd samengewerkt met de Universiteit Hasselt.
De zendering gebeurde uiteindelijk op kleine schaal binnen de kweekserres van het lab in Genk en verliep zoals gepland.
Demonstratiemomenten
op het terrein
Tijdens verschillende demonstratiemomenten werden diverse belanghebbenden uitgenodigd in de kweeklabo’s om de resultaten van het kweekexperiment te tonen.
De uiteindelijke bedoeling was op deze manier bestrijders en overheden ervan te overtuigen de grote poppenrover in te zetten de bestrijdingsplannen.
Jammer genoeg zijn we binnen dit project zover niet gekomen.
Wat leren we uit het keverexperiment?
Door een vertraging bij de start van het experiment vanwege de coronamaatregelen, en vervolgens door een valse start van het kweekexperiment met een ongeschikte keverpopulatie, konden we niet al onze doelen behalen tijdens de looptijd van het project. We hebben echter wel veel geleerd over deze kever:
Het uitzetten van de kever is niet kunnen doorgaan. Buiten de vertraging in het kweekexperiment, zorgde het onverwachte heropstanding van de kever in Vlaanderen en Nederland – met bijna 20 waarnemingen in 2023 – ervoor dat we onze plannen voor introductie van deze Turkse kevers moesten laten vallen.